De Franse schijfnaam merel

 

 Het woord merel is een voortzetting van het Latijnse woord marr(us), dat steen of spelschijf betekende. De spelnaam merelles betekent dus letterlijk "spel met schijven".

 In de middeleeuwen betekende merel (of een variant als marelle of mereau) damschijf, molenschijf en hinkelsteen. Het woord werd minder gangbaar in de 15e eeuw. Spelers van het damspel vervingen het woord merel door het woord dame. Spelers van het molenspel volgden, zij noemden de molenschijf ook dame. Later vervingen de dammers het woord dame door het woord pion; de spelers van het molenspel volgden. Het hinkelspel maakte een andere ontwikkeling door; in het tegenwoordige Frans heet de hinkelsteen palet of ook wel pierre.

 

 Onderstaande tabel laat zien dat de metaforen met het woord merel minder gangbaar worden zodra het damspel wordt overgezet op het geruite bord en de spelnaam merelles minder vaak gaat voorkomen. Dit bewijst dat de metaforen geŽnt waren op het damspel en niet op het molenspel.

Naam en betekenis

1300                       1400                            1500

merelles = damspel

merelles = molenspel

< ˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗..................

< ˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗ >

merel = damschijf

merel = molenschijf

< ˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗..................

< ˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗˗....?.....

 

 De vier grote bordspelen der middeleeuwen waren het triktrakspel, het damspel, het schaakspel en het molenspel. Het triktrakspel had in Frankrijk een eigen naam voor de triktrakschijf: table en een eigen naam voor het triktrakbord: tablier. Het damspel had een eigen naam voor de damschijf: merel en een eigen naam voor het dambord: merellier. Het schaakspel had een eigen naam voor het schaakstuk: eschec en voor het schaakbord: eschequier. Een aparte naam voor de molenschijf en het molenbord bestond echter niet, wat de vraag oproept of het molenspel niet een lage sociale status bezat.

 

 Het bovenstaande is gebaseerd op Van der Stoep 1997:179-181 en 2007:149-154.