De damschijf vernoemd naar de schaakpion?: nee!

 

 Zo in de 16e, 17e eeuw zaten in minstens vijf landen dammers verlegen om een naam voor de damschijf. Wat was er gebeurd? Wel, in de vijf talen uit de tabel kreeg de oorspronkelijke naam voor de schijf een andere betekenis, namelijk van gepromoveerde schijf.

         Namen voor de damschijf

Taal

Oude naam

Nieuwe naam

Frans

Italiaans

Spaans

Nederlands

Duits

dame

dama

dama

dam

dame

pion

pedina

peon

schijf

stein

 

 Harold Murray zag hier eens te meer invloed van het schaakspel op het damspel. Want, zo stelde hij [1952:73-74], dammers in Frankrijk, ItaliŽ en Spanje grepen weer eens naar een woord uit de schaaktaal.

     Namen voor schaakpion en damschijf

Taal Schaakpion Damschijf

Frans

Italiaans

Spaans

pion >

pedina >

peon >

pion

pedina

peon

 

 Murrays claim deugt van geen kant. In de eerste plaats niet, omdat in Nederland en Duitsland de damschijf een naam krijgt die niet uit de schaaktaal komt. En in het Engels hebben de damschijf en de schaakpion net als in Nederland en Duitsland verschillende namen, zie onderstaande tabel. Murray verklaart dit verschil niet.

Namen voor schaakpion en damschijf

Taal Schaakpion Damschijf

Nederlands

Duits

Engels

voetganger

fende, soldat

(table)man

schijf

stein

pawn

 

 In de tweede plaats deugt Murrays claim niet, omdat het Italiaanse woord pedina al door dammers werd gebruikt toen schakers het adopteerden. Omdat Murray zo zeker wist dat dammers veel van schakers hebben overgenomen is hem dat ontgaan, terwijl de bronnen hem toch bekend waren.

 Aan de hand van onderstaande tabel kunnen we de historische werkelijkheid reconstrueren.

                       Namen voor de schaakpion
Taal

Oude naam

Nieuwe naam

Introductie nieuwe naam

Frans

Italiaans

paon

pedona

pion

pedina

15e eeuw

16e eeuw

 

 Franse schakers vervingen in de 15e eeuw de oude naam paon voor de schaakpion door de nieuwe naam pion. De naam pion werd gebruikt door spelers van andere bordspelen als bijvoorbeeld triktrak; pion betekende dus bordspelschijf. In de 16e eeuw volgden Italiaanse schakers dit voorbeeld: ze vervingen het middeleeuwse woord pedona door het woord pedina, dat bordspelschijf betekende. Murrays stelling dat Franse en Italiaanse dammers het woord voor schaakpion overnamen, is onhoudbaar.

 (Zie voor meer taalkundige achtergrond Van der Stoep 1997:78-83 en 2005,2007:12-15).