De naam voor de damschijf in de 16e eeuw

 

 "Het damspel komt voort uit het schaakspel, dat is zeker", zei de Engelse bordspelhistoricus Harold Murray [1952:73-74]. Een van zijn "bewijzen": middeleeuwse dammers hebben de damschijf vernoemd naar de schaakkoningin. Die schaakkoningin heette in de middeleeuwen fierge of fers (tabel). Eerder hebben we gezien dat deze claim onjuist is: in de middeleeuwen heette de damschijf geen fierge of fers, en een spelnaam waarin dit woord fungeerde heeft nooit bestaan.

Middeleeuwen

Taal

Naam schaakkoningin

Naam damschijf

Naam damspel

Frans

Engels

fierge >

fers >

fierge

fers

(jeu des) fierges

(game of) ferses

 

 "Hoezeer het damspel onder invloed stond van het damspel, bewijst ook de naam voor de damschijf in de 16e eeuw", ging Murray door. "In de late middeleeuwen kreeg de schaakkoningin een andere naam, in het Frans bijvoorbeeld dame, in het Spaans dama. En wat zien we? Jawel, Franse dammers gaan de damschijf dame noemen, Spaanse dammers dama." 

Zestiende eeuw

Taal Naam schaakkoningin Naam damschijf Naam damspel

Frans

Spaans

dame >

dama >

dame

dama

(jeu de) dames

(juego de) damas

 

 Of deze claim klopt, is twijfelachtig. Want in vier andere talen hebben de schaakkoningin en de damschijf in de 16e eeuw verschillende namen:

Zestiende eeuw

Taal Naam schaakkoningin Naam damschijf Naam damspel

Italiaans

Duits

Nederlands

Engels

donna

k÷nigin

koningin

queen

pedina (?)

dame

dam

(table)man

dama

damen(spiel)

dam(spel)

checkers, draughts 

 Historisch lingu´stisch onderzoek gaf uitsluitsel. Zie het vervolg.